Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) engelli bireylerin temel belediye hizmetlerinden yararlanabilmesi için her yıl yeniden belge sunmaya zorlanması, “psikolojik şiddet” ve “bürokratik engel” tartışmalarını gündeme taşıdı. Siyasetçi ve hukukçular, mevcut düzenlemelerin insan onuruyla bağdaşmadığını savunarak yasal değişiklik çağrısı yaptı.
Halkın Partisi Meclis Üyesi Özbir Akbaşak ile hukukçu Cenan Eskimuhtaroğlu öncülüğünde hazırlanan değerlendirmede, özellikle 51/95 Sayılı Belediyeler Yasası ve gündemdeki değişiklik tasarısı eleştirildi. Düzenlemeye göre engelli bireyler, içme suyu, vidanjör ve kanal açma gibi temel belediye hizmetlerinden muafiyet alabilmek için her yıl durumlarını belgelemek zorunda kalıyor.
Uzmanlara göre bu uygulama, kalıcı engeli bulunan bireyler açısından ciddi bir hak ihlaline dönüşüyor. Çalışma Dairesi tarafından engelliliği tescil edilmiş ve bu kapsamda düzenli maaş alan bir kişinin her yıl yeniden belediyeye başvurarak durumunu ispat etmek zorunda bırakılması, “modern hukukta kabul edilemez” olarak değerlendiriliyor.
“Devlet kendi içinde çelişiyor”
Eleştirilerin merkezinde, 64/1993 sayılı Engellileri Koruma, Rehabilite ve İstihdam Yasası yer alıyor. Bu yasaya göre engellilik durumu ve derecesi, sağlık kurulları tarafından belirleniyor ve “sürekli” olup olmadığı resmi olarak kayıt altına alınıyor.
Buna rağmen diğer yasal düzenlemelerde her yıl yeniden belge istenmesi, hukukçular tarafından “idarenin bütünlüğü ilkesine aykırı” olarak yorumlanıyor. Aynı devletin bir kurumu tarafından sürekli kabul edilen bir durumun, başka bir kurum tarafından her yıl yeniden sorgulanması “idari çelişki” olarak nitelendiriliyor.
“Bu bir psikolojik baskı”
Konuya ilişkin görüş alınan Günay Kibrit ve derneğin eski başkanı Orkun Bozkurt da uygulamanın sahadaki etkilerine dikkat çekti.
Yetkililer, kalıcı engeli bulunan bireylerin her yıl aynı raporları sunmak zorunda kalmasının yalnızca bürokratik bir yük değil, aynı zamanda bireylerin onurunu zedeleyen bir süreç olduğunu ifade ediyor. Uzmanlara göre bu durum, engelli bireylere “her yıl kendini kanıtlamak zorundasın” mesajı vererek sistematik bir psikolojik baskıya dönüşüyor.
Çözüm önerisi: Dijital entegrasyon
Hazırlanan değerlendirmede çözümün ise açık olduğu vurgulanıyor. Buna göre:
- Kalıcı engeli bulunan bireyler için “her yıl belge ile kanıtlama” şartı kaldırılmalı
- Belediyeler ile ilgili bakanlıklar arasında dijital veri paylaşımı sağlanmalı
- Engellilik durumu, kurumlar arasında otomatik olarak tanınmalı
Uzmanlar, hukuk devletinin vatandaşına ek yük getiren değil, engelleri ortadan kaldıran bir sistem olması gerektiğini belirtiyor.
Yasa değişikliği çağrısı
Akbaşak ve Eskimuhtaroğlu, mevcut uygulamanın acilen gözden geçirilmesi gerektiğini belirterek yetkililere çağrıda bulundu. Yapılan açıklamada, “Devletin görevi vatandaşın engelini her yıl yüzüne vurmak değil, o engelleri ortadan kaldıracak düzenlemeleri yapmaktır” ifadelerine yer verildi.